تبلیغات
تخت تاریخ - زن ایرانی در گذر تاریخ
تخت تاریخ
ایران سرزمین ما
نوشته شده در تاریخ جمعه 27 مرداد 1391 توسط آزرم | نظرات ()
به نام دادار نیک اندیش


و ای مهین بانوان
بانوان ما رفیق شوهرند
عاشق و یار و شفیق شوهرند
کد بانوان و دخترکان و عروسکان
در نزد غیر پرده ز رخسار میکشند
بانوان بینی در سعی و عمل چون مردان
پیرها بینی خندان و دوان چون اطفال
شادروان ملک الشعرای بهار
با اندوه بسیار که بزرگترین کتابخانه های ملی و تاریخی و علمی ایران ( گندی شاپور - کسروی ) توسط تازیان( اعراب ) به آتش کشیده شد و هزاران کتاب ایرانی به گفته مورخ و جامع شناس بزرگ عرب ( ابن خلدون )نابود شد و به دریا ریخته شدند و بسیاری از بزرگان این سرزمین گمنام ماندند و اثری از آنان یافت نشد ولی باشادی تمام خداوند را سپاسگزاریم که با همه این فراز و نشیب های یورش اسکندر گجستک ٫ یورش تازیان ٫چنگیز مغول و تیمور لنگ و . . . دهها یورش وحشیانه دیگر به این سرزمین هنوز نام چنین زنان بزرگی ازسرزمین مقدس ایران برای ما به جای مانده است .
امید بسیار بر آن دارم که این نوشتار الگوی شیر زنان آریابوم برای حفظ کیان ایران زمین باشد و همیشه این بانوان بزرگ منش را در خاطر داشته باشند و بدانند که تاریخ و نوادگان آینده ما مدیون آنها است . از آنجایی که در دین نیاکان ایران - زن دارای ارزشی برابر با مرد بوده است از همین روی در تمام تاریخ ایران پیش از اسلام کمتر تبعیض جنسیتی بین زن و مرد دیده شده است وبارها شاهد آن بودیم که آنان در مهم ترین پستهای امپراتوری ایران تکیه زده بودند . برخی بر این باورند که نوشته های پهلوی ساسانی اساس دین زرتشت است . در این موارد این افراد برای مثال از نسک پهلوی ماتیکان هزاردستان که صفحاتی در نکوهش زن در خود جای داده است را با بزرگ نمایی تمام به دیده تماشا میگذارند وبا افتخار تمام می گویند که این است دین زرتشت و ایران باستان و هیچ افتخاری در آن نبود است . ولی این ساده اندیشان در دریایی از ناآگاهی و بی دانشی غوطه ور هستند و هیچ نمی دانند که تنها منبع موثق و قابل الگوگرفتن در دین زرتشتیان فقط و فقط گات هاست و حتی خود کتابی دینی اوستا قابل سندیت کامل ندارد .
به همین روی اوستایی که با تمام بزرگی و آگاهی های بسیاری که در اختیار ما میگذارد خود برای الگو برداری دینی مورد پسند زرتشیان نیست . زیرا بارها توسط بیگانگان به آتش کشیده شده است و بارها دست به دست و سینه به سینه گردآوری شده است . بارها مطالبی از آن کم و زیاد شده است . البته به هیچ وجهه قصد کم ارزش جلوه دادن اوستا را ندارم بلکه از دیدگاه دینی قابل استناد کامل نیست . به هر روی گاتها تنها الگوی دینی زرتشیان است و دیگر متون باستانی توسط افراد و موبدان نوشته شده است . ماتیکان هزاردستان نیز از جمله این نسکهاست . فردوسی بزرگ که به خداوندگار تاریخ فرهنگ ادب ایران زمین لقب گرفته است پیرامون
شاهنشاهی اورمزد نرسی و جشن زایش فرزند که به احترام هسمرش بر پا کرده است چنین فرموده است :
که موبد ورا نام شاپور کرد/ بدان شادمانی یکی سور کرد
در جایی دیگر فردوسی از زبان شیرین همسر خسرو پرویز به زنان آینده ایران چنین پند میدهد که سه چیز برای زنان دارای ارزش بیشتری است : شرم داشته باشند – زیبا باشند و فرزندان نیکو بدنیا آورند و در ضمن پوشش نیک و برازنده بپوشند :
ز سه چیز باشد زنان را بهی /که باشند زیبای گاه مهی
یکی آنکه با شرم و با خواستست /که جفتش بدو خانه آراستست
دگر انکه فرخ پسر زاید او /ز شوی خجسته بیفزاید او
سه دیگر که بالا و رویش بود/ به پوشیدگی مویش بود
فردوسی از زبان شیرین شاهزاده ارمنی ایران زمین می فرماید که او در همه جای پشت و یاور مردان و زنان دلیر بوده است و آنان را حمایت کرده است و کسی از وی تاکنون به بدی یاد نکرده است . اینچنین :
چنین گفت شیرین به آزادگان/ که بودند در گلشن شادگان
چه دیدید از من شما از بدی ؟ /ز تازی و کژی و نابخردی ؟
بسی سال بانوی ایران بدم /به هر کار پشت دلیران بدم

شیر زنان ایرانی در پیش از اسلام
یوتاب : سردار زن ایرانی که خواهر آریوبرزن سردار نامدار ارتش شاهنشاهی داریوش سوم بوده است . وی درنبرد با اسکندر گجستک همراه آریوبرزن فرماندهی بخشی از ارتش را بر عهده داشته است او در کوههای بختیاری راه را بر اسکندر بست . ولی یک ایرانی راه را به اسکندر نشان داد و او از مسیر دیگری به ایران هجوم آورد . از او به عنوان شاه آتروپاتان ( آذربایجان ) در سالهای ٢٠ قبل از میلاد تا ٢٠ پس از میلاد نیز یادشده است . با اینهمه هم آریوبرزن و هم یوتاب در راه وطن کشته شدند و نامی جاوید از خود برجای گذاشتند .
آرتمیز : نخسیتن و تنها زن دریاسالار جهان تا به امروز . او به سال ۴٨٠ پیش از میلاد به مقام دریاسالاری ارتش شاهنشاهی خشیارشا رسید و در نبرد ایران و یونان ارتش شاهنشاهی ایران را از مرزهای دریایی هدایت می کرد . تاریخ نویسان یونان او را در زیبایی - برجستگی و متانت سرآمد همه زنان آن روزگار نامیده اند،آرتمیس نیز درست میباشد .
آتوسا : ملکه بیش از ٢٨ کشور آسیایی در زمان امپراتوری داریوش بزرگ . هرودوت پدر تاریخ از وی به نام شهبانوی داریوش بزرگ یاد کرده است و آتوسا را چندین بار در لشگرکشی ها داریوش یاور فکری و روحی داریوش بزرگ دانسته است . چند نبرد و لشگر کشی مهم تاریخی ایران به گفته هرودوت به فرمان ملکه آتوسا صورت گرفته است .
آرتادخت : وزیر خزانه داری و امور مالی دولت ایران در زمان شاهنشاهی اردوان چهارم اشکانی . به گفته کتاب اشکانیان اثر دیاکونوف روسی خاور شناس بزرگ او مالیات ها را سامان بخشید و در اداره امور مالی خطایی مرتکب نشد و اقتصاد امپراتوری پارتیان را رونق بخشید .
آزرمی دخت : شاهنشاه زن ایرانی در سال ۶٣١ میلادی . او دختر خسرو پرویز بود که پس از" گشتاسب بنده"بر چندین کشور آسیایی پادشاهی کرد . آذرمیدخت سی و دومین پادشاه ساسانی بود . واژه این نام به چم ( معنی) پیر نشدنی و همیشه جوان است .
آذرآناهید : ملکه ملکه های امپراتوری ایران در زمان شاهنشاهی شاپور یکم بنیانگذار سلسله ساسانی . نام این ملکه بزرگ و اقدامات دولتی او در قلمرو ایران در کتیبه های کعبه زرتشت در استان فارس بارها آمده است و او را ستایش کرده است . ( ٢۵٢ ساسانیان )
پرین : بانوی دانشمند ایرانی . او دختر کیقباد بود که در سال ٩٢۴ یزدگردی هزاران برگ از نسخه های اوستا را به زبان پهلوی برای آیندگان از گوشه و کنار ممالک آریایی گردآوری نمود و یکبار کامل آنرا نوشت و نامش در تاریخ ایران زمین برای همیشه ثبت گردیده است . از او چند کتاب دیگر گزارش شده است که به احتمال زیاد در آتش سوزی های سپاه اسلام از میان رفته است . ( کتاب فرزانگان ایران برگ ١١)
زربانو : سردار جنگجوی ایرانی . دختر رستم و خواهر بانو گشسب . او در سوار کاری زبده بوده است که درنبردها دلاوری ها بسیاری از خود نشان داده است . تاریخ نام او را جنگجویی که آزاد کننده زال - آذربرزین وتخوار از زندان بوده است ثبت کرده . ( زن ایرانی ١٩۴)
فرخ رو : نام او به عنوان نخستین بانوی وزیر در تاریخ ایران ثبت شده است وی از طبقه عام کشوری به مقام وزیری امپراتوری ایران رسید .
کاساندان : پس از شاهنشاه ایران او نخسین شخصیت قدرتمند کشور ایران بوده است . کاساندان تحت نام ملکه 28کشور آسیایی در کنار همسرش کورش بزرگ حکمرانی میکرده است . مورخ یونانی ( گزنفون ) از وی با نیکی و بزرگ منشی یاد کرده است .
گردآفرید : یکی دیگر از پهلونان سرزمین ایران . تاریخ از او به عنوان دختر گژدهم یاد میکند که بالباسی
مردانه با سهراب زور آزمایی کرد . فردوسی بزرگ از او به نام زنی جنگجو و دلیر از سرزمین پاکان یاد
میکند .
آریاتس : یکی از سرداران مبارز هخامنشی ایران در سالهای پیش از میلاد . مورخین یونانی در چند جا نامی کوتاه از وی به میان آورده اند .
گردیه : بانوی جنگجوی ایرانی . او خواهر بهرام چوبینه بود . فردوسی بزرگ از او به عنوان هسمر
خسروپرویز یاد کرده که در چند نبردها در کنار شاهنشاه قرار داشته است و دلاوری بسیاری از خود نشان داده است . ( ساسانی ٣۴٨ + شاهنامه فردوسی )
هلاله : پادشاه زن ایرانی که به گفته کتاب دینی و تاریخی بندهش ( ٣٩١ یشتها1 +274 یشتها ٢ ) در زمان کیانیان بر اریکه شاهنشاهی ایران نشست . از او به عنوان هفتمین پادشاه کیانی یاد شده است که نامش را "همای چهر آزاد" ( همای وهمون ) نیز گفته اند . او مادر داراب بود و پس از "وهومن سپندداتان" بر تخت شاهنشاهی ایران نشست . وی با زیبایی تمام سی سال پادشاه ایران بود و هیچ گزارشی مبنی بر بدکردار بودن وی و ثبت قوانین اشتباه و ظالمانه از وی به ثبت نرسیده است .
پوران دخت : شاهنشاه ایران در زمان ساسانی . وی زنی بود که بر بیش از ١٠ کشور آسیایی پادشاهی میکرد . او پس از اردشیر شیرویه به عنوان بیست و پنجمین پادشاه ساسانی بر اریکه شاهنشاهی ایران نشست و فرامانروایی نمود .
شیرین : شاهزاده ارمنی . ارمنستان یکی از شهرهای کوچک ایران بود و شاه ارمنستان زیر نظر شاهنشاه ایران . خسرو پرویز و شیرن حماسه ای از خود ساختند که همیشه در تاریخ ماندگار ماند . شیرین از خسرو ۴ فرزند به نامهای نستور - شهریار - فرود و مردانشه بدنیا آورد که هر چهار فرزند وی در زندان کشته شدند . پس او سر بر بالین ( جسد بی جان ) خسرو نهاند و با خوردن زهری عشق اش به خسرو را جاودانه ساخت و هردو جان باختند .
بانو گشسب : دختر دیگر رستم – خواهر زربانوی دلیر . نام بانو گشسب جنگجو در برزونامه و بهمن نامه بسیار آمده است . یکی از مشهورترین حکایت های او نبرد سه گانه فرامرز – رستم و بانوگشسب است . اومنظومه ای نیز به نام خود دارد که هم اکنون نسخه ای از آن در کتابخانه ملی پاریس و در کتابخانه ملی بریتانیا موجود است .
احترام به جایگاه زن در ایرا ن باستان :
در دوران شاهنشاهی هخامنشی زنانی بوده اند که در چندین مورد بالاتر از مردان قرار داشته اند . نمونه بارزآن کتیبه های پرسپولیس ( تخت جمشید ) یا دریاسالاری بانو آرتمیز است . طبق گفته پرفسور گیل استاین - دکتردیوید استروناخ - پرفسور ریچای فرای و پرفسور علیرضا شاپور شهبازی ( موسسه شرق شناسی شیکاگو وموزه ایران باستان ) داریوش بزرگ برای بنا نهادن کاخهای پارسه از زنان به عنوان یکی از مهم ترین نیروهای کاری استفاده می کرد . به شکلی که در چندین مورد کتیبه بدست آمده نوشته شده است که زنی در اینجا مسئول بیش از ١٠٠ نفر کارگرمرد بود و یا زنی دیگر به دلیل مهارت شغلی اش حقوقی معادل ٣ مرد دریافت میکرده است . یا در کتیبه ای دیگر آمده زنان کارگر باردار در ساختن پارسه از حقوق شاهنشاهی برای استراحت و بارداری استفاده کردند .
"سات اسپ" یکی از خویشاوندان درباره شاهنشاهی هخامنشی بود که به دلیل تجاوز به دختر باکره ای در ایران محکوم به مرگ شد . سپس مادر وی نزد شاهنشاه رفت و شفاعت پسر را نمود . شاهنشاه ایران فرمان داد که اگر نمی خواهی او اعدام شود باید دور آفریقا را با کشتی بگردد و ماجرای آنجا را به رشته تحریر درآورد . ولی او از ترس بیابانهای آفریقا و سفرهای داراز دریایی از سفر پرهیز کرد و به دروغ پس از مدتی وانمود کرد که آفریقا را کامل دیده است . ولی داستانهای او با دید بزرگان ایران خیالی شناخته شد و در نهایت وی به جرم تجاوز به دوشیزه ای ایرانی به دار آویخته شد .( آرمانهای شهریاران ایران باستان - دلفگانگ کنادت ١٨۴)
پس از نشستن شاهنشاه پوران دخت بر اریکه پادشاهی امپراتوری ایران با مردمان تهی دست چنین سخن میگوید :
اینک که من بر تخت شاهنشهی نشستم سوگند یاد میکنم که انجمن ها و گروهها کشور را متلاشی نکنم و آنان ر ا یاری دهم . مردمانی را که از گنج ها و ثروتهای ایران بهره ای نجستند را یاری دهم و سهم هر ایرانی را به مساوات تقسیم کنم . مبادا کسی در سرزمینهای ایران مستمند و تهی دست باشد که من از این کار اندوهناک میشوم . ( فردوسی بزرگ )
نمونه ای دیگر در رابطه با برابری زنان و مردان میتوان به این گزارش سازمان میراث فرهنگی ایران اشاره
نمود . این سازمان پس از کاوشهای طولانی خود در شهر سوخته در سیستان ایران به صورت رسمی اعلام نمودکه چندین سال در این شهر بیش از پنج هزار سال پیش زنان پادشاه ایران بودند و بر کشور ایران حکمرانی میکرده اند .شاهنشاهان ایران باستان زنان خود را احترام بسیار می گذاشتند و در امور کشوری بسیاری آنان نقش داشتند .زن شاهنشاه بزرگ یا ملکه ایران همانند خود شاهنشاه تاج بر سر می گذاشته است و رفتارش باید گونه ای باشدکه سرمشق همه زنان کشور باشد . ملکه باید در جشنهای نوروز – مهرگان و سده زنان مختلف کشور را دعوت کند و از آنان پذیرایی کند . کتیبه های بدست آمده از نقش رستم و کعبه زرتشت حاکی از آن است که ملکه اردشیر دارای ارزش بسیار بوده است و الگوی کشورهای منطقه نیز بوده است .
فردوسی بزرگ در ستایش از شیر زنان ایران باستان چنین می سراید :
ندانست سهراب که او دختر است/ سر موی او از در افسر است
شگفت آمدش گفت از ایران سپاه/ چنین دختر آید به آوردگاه
سواران جنگی به روز نبرد /همانا به زیر اندر آرند گرد
زنانشان چنین اند ایران سران /چگونه اند گردان جنگ آوران
اگر پارسا باشد و رایزن /یكی گنج باشد پُرآکنده، زن
بویژه که باشد به بالا بلند /فروهشته تا پای مشكن کمند
خردمند و با دانش و ناز و شرم/ سخن گفتن نیك و آوای نرم
دیدگاه دین ایرانی درباره برابری زن و مرد
ای پورجیست ای جوانترین دختر زرتشت از خاندان هچت اسپ . من که پدر تو هستم ( زرتشت ) جاماسب ر ا که یاور دین مزدیسنا است از روی راستی و منش پاک برای همسری تو برگزیده ام . اینک برو و با خرد وشعور ات مشورت کن و در صورت پسندیدن آن  با عشق در انجام این وظیفه مقدس کوشش کن . ( یسنا ۵٣- بند3)
چه مرد باشد و چه زن هرکس که مرا ای اهورامزدا از زندگانی آن چیز را که تو بهترین میشماری ارمغان دارد از پرتو منش نیک از پاداش راستی و شهریاری برخوردار خواهد گرداند ( ۴۶- 10)
ای مردم بیایید و بهترین گفتار را به گوش هوش بشنوید و با اندیشه روشن در آن بنگرید و پیش از آن که فرصت از دست برود هر مرد و زنی باید به شخصه میان راه درست و نا درست یکی را برگزیند . ( یسنا - هات ٣٠- بند2)
فروهر زنان پاکدین سرزمینهای آریایی را می ستاییم ( بند ١۴٣ از تیر یشت )
در اوستا سن ازدواج برای دختران و پسران هر دو برابر و یکسان تعیین شده است به این صورت که هر دختر و پسر بالغی که به سن ١۵ سالگی رسیده باشد میتواند ازدواج کند . ( اوستا – یشت ١۴: 17- وندیداد14: 15)
در ایران باستان اهمیت بسیاری به مقام زن و مرد داده می شده است . زن را بانوی خانه – مون پثنی – می نامیدند و مرد را- مون بد- یا مدیر خانه می نامیدند . مرد در حکم پادشاه و زن در حکم ملکه به حساب می آمده است . در نسخه های دینی ایران باستان زنان شوهردار از اجرای مراسم دینی معاف بودند زیرا تشکیل خانواده و پرورش یک جامعه نیک منش و نیک کردار که یکی از ارکان آن تربیت مادر است بزرگترین عمل نیک در کارنامه زنان ثبت می شده است و به همین دلیل هرگونه مراسم را برای آنان اختیاری دانسته بودند . ( نسک ارپادستان فرگرد اول قمست ۵)
دین باستانی و کیش کهن آریایی - زنان را یکی از ارزشمند ترین اقشار جامعه می دانسته است به طوریکه درکتاب دینی دینکرد آمده است زنانی را که تحصیلات و دوره های قضاوت دیده اند و در کار دادگستری مهارت دارند را بایستی به مردان ترجیح داد و آنان را بر مسند دادگستری نشاند . به روشنی از قاضی شدن زنان و اجرای عدالت توسط آنان طرفداری می کرده اند . ( دینکرد – جلد ١۵ - کتاب ٨ – قسمت ٢١)
کاری که امروزه در قرن ٢٠ در بسیاری از کشورهای جهان اجرا می شود و آنان این عمل را مایه مباهات وتمدن خود می دانند . در حالی که دهها قرن پیش از این ایرانیان کهن به چنین مقامی رسیده بوده اند . یکی دیگراز آزادی های اجتماعی زنان کسب مقام روحانیت بوده است و زنان میتوانستند با ذکر شرایطی خاص به مقام مقدس ( زاوتا ) برسند و یا به مقام مدیر تشریفاتی جشنهای مذهبی و تشریفات های کشوری و دینی برسند . ( دینکرد جلد ١۵ کتاب ٨ قمست ٢١)
چنین بودند ایرانیان کهن و امپراتوران بزرگ آسیا
در پایان این سروده زیبای زن ایرانی را به پیشگاه همه زنان ایران زمین تقدیم میکنم
که من پروین فروغ شهر ایرانم
نه پوراندخت - نه آذر دخت - نه آتوسا - نه پانته آ بلکه آرتمیس سپهسالار ایران در نبرد پارس و یونانم
مرا گر در مقام همسری بینی نه یک همخواب و همبستر
که یک همراه و یک یار وفادارم
نه یک برده - مکن اینگونه پندارکه جوشد خون آزادی به شریانم
بدون زن کجا میداشت تاریخ تو ؟
آرش با کمانش ؟
کاوه آهنگر با گرز و سندانش ؟
بدون زن کجا میداشتی آن شاعر طوسی ؟
نگهبان زبان پارسی ؟
استاد فردوسی ؟
مرا گر در مقام مادری بینی
“مگو با من که هست فرشی از بهشت زیر پایم "
نگاهم کن که زیر پای من دنیا به جریان است
ز نور عشق من رخشنده کیهان است
که با دستان من گردون بجریان است
که جای پای من بر چهره سرخ و سپید و سبز ایران است
برو ای مرد دگر مبر آسان به لب نامم
که من آزاده زن - فرزند ایرانم
شادروان پروین اعتصامی

بن مایه این نوشتار
دانشنامه مزدیسنا : دکتر جهانگیر اوشیدری
نامهای ایرانی : استاد مهربان پور پارسی
آئین شهریاران ایران باستان : دلفگانگ گنادت
زن در ایران باستان : دکتر فرخ رو پارسی – دکتر همای آهی – دکتر ملکه طالقانی
تمدن ساسانی : ولادیمیر گریگورویچ لوکونین
سیر تکاملی تعلیم و تربیت در ایران باستان : دکتر اسدالله بیژن
پژوهش از : ارشام پارسی
تقدیم به همه بانوان آزاده ایران زمین